Około 90% zamówień złożonych (pn–pt) do 12:00 wysyłamy tego samego dnia

Strefa zapowietrzona i strefa zagrożona – co wolno przemieszczać i na jakich warunkach

· Bioasekuracja, ASF, Ptasia Grypa, obszar zapowietrzony, obszar zagrożony

Gdy w promieniu kilku kilometrów od Twojego gospodarstwa potwierdzono ognisko wysoce zjadliwej grypy ptaków albo afrykańskiego pomoru świń, Twoje zwierzęta i produkty przestają swobodnie opuszczać teren zakładu – nawet jeśli stado jest całkowicie zdrowe. Zakazy i odstępstwa opisuje rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2020/687, a wprowadza je na Twoim terenie powiatowy lekarz weterynarii, w drodze rozporządzenia będącego aktem prawa miejscowego.

Obszar zapowietrzony ma promień co najmniej 3 km od ogniska, a obszar zagrożony co najmniej 10 km (załącznik V; te same wartości obowiązują przy grypie ptaków, afrykańskim pomorze świń i rzekomym pomorze drobiu). W obu przypadkach przemieszczenie bywa możliwe, ale wyłącznie za zezwoleniem organu i po spełnieniu warunków, które większość poradników pomija.

Najostrzejsza granica przebiega przy tym nie między obszarem zapowietrzonym a zagrożonym, tylko między zwierzęciem a produktem. Świeże mięso i jaja konsumpcyjne opuszczają obszar na własnych przepisach, żywy drób wyłącznie w kilku imiennie wskazanych sytuacjach, a obornik dopiero po obróbce albo za zezwoleniem organu. Stąd układ dalszej części tekstu, od warunków, od których organ uzależnia zezwolenie, przez terminy z załączników X i XI, po bioasekurację obowiązującą przez cały czas trwania ograniczeń.

Zaktualizowano: 7 września 2026 | Opublikowano: 1 września 2026

Skąd się biorą obszar zapowietrzony i obszar zagrożony

Obszar zapowietrzony i obszar zagrożony wyznacza się natychmiast po urzędowym potwierdzeniu ogniska choroby kategorii A, wokół zakładu dotkniętego chorobą (art. 21 ust. 1 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2020/687). Wysoce zjadliwa grypa ptaków i afrykański pomór świń należą do tej kategorii, więc mechanizm działa tak samo w kurniku i w chlewni.

Rozporządzenie stanowi, że właściwy organ „niezwłocznie ustanawia obszar objęty ograniczeniami wokół zakładu dotkniętego chorobą", a składają się na niego obszar zapowietrzony, obszar zagrożony oraz, w stosownych przypadkach, obszary buforowe. Obszar objęty ograniczeniami jest więc pojęciem nadrzędnym i obejmuje oba te tereny naraz.

Samego słowa „strefa" przepisy nie używają, choć posługują się nim media i hodowcy. Ma ono w tym temacie jeszcze jedno znaczenie – podział gospodarstwa na strefę czystą i brudną dotyczy organizacji pracy wewnątrz zakładu i z obszarami wokół ogniska nie ma nic wspólnego. O samym patogenie i o tym, dla kogo jest groźny, piszemy w tekście czym jest wysoce zjadliwa grypa ptaków.

Rozporządzenie przewiduje wąski wyjątek od samego ustanowienia obszaru. Właściwy organ może po ocenie ryzyka odstąpić od jego wyznaczenia między innymi wtedy, gdy ogniskiem jest zakład, w którym utrzymywanych jest do 50 ptaków żyjących w niewoli, pod warunkiem że nie mają one bezpośredniego ani pośredniego kontaktu z drobiem lub innymi zakładami (art. 21 ust. 3 lit. g).

Trzy i dziesięć kilometrów to minimum, nie maksimum

Załącznik V do rozporządzenia 2020/687 wyznacza minimalne promienie – przy wysoce zjadliwej grypie ptaków i przy afrykańskim pomorze świń obszar zapowietrzony ma co najmniej 3 km, a obszar zagrożony co najmniej 10 km od ogniska.

Choroba kategorii A

Obszar zapowietrzony

Obszar zagrożony

Wysoce zjadliwa grypa ptaków

co najmniej 3 km

co najmniej 10 km

Afrykański pomór świń

co najmniej 3 km

co najmniej 10 km

Zakażenie wirusem rzekomego pomoru drobiu

co najmniej 3 km

co najmniej 10 km

Promienie wg załącznika V do rozporządzenia delegowanego (UE) 2020/687 w wersji skonsolidowanej z 12 maja 2026 r.; stan prawny na 7 września 2026 r.

Podane promienie to minimum – właściwy organ ustanawia obszar na ich podstawie i dostosowuje jego granice zgodnie z art. 64 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2016/429. Odległość zmierzona na mapie nie przesądza więc sama z siebie, w którym obszarze leży gospodarstwo. Rozstrzyga opis granic w rozporządzeniu organu.

Obszar buforowy – element, którego rok temu jeszcze nie było

Od nowelizacji z 12 lutego 2026 r. właściwy organ może dodatkowo wyznaczyć obszary buforowe, na których stosuje te same środki co na obszarze zagrożonym (art. 21 ust. 1 lit. c). Dopóki obszar buforowy obowiązuje, jego środki stosuje się także na obszarze zapowietrzonym i zagrożonym po zniesieniu tam ograniczeń (art. 39 ust. 4 i art. 55 ust. 3).

Zmianę wprowadziło rozporządzenie delegowane (UE) 2026/322, ujęte w wersji skonsolidowanej z 12 maja 2026 r. Dla hodowcy wynika z niej rzecz praktyczna – zdjęcie ograniczeń z obszaru zapowietrzonego albo zagrożonego nie zawsze kończy wszystkie obowiązki w danym miejscu.

Rozporządzenie powiatowego lekarza weterynarii, nie decyzja

Środki zwalczania chorób powiatowy lekarz weterynarii wprowadza na obszarze swojej właściwości w drodze rozporządzenia będącego aktem prawa miejscowego (art. 27 ust. 1 ustawy z 21 listopada 2025 r. o zdrowiu zwierząt). Jeżeli obszar wykracza poza jeden powiat, rozporządzenie wydaje wojewoda na wniosek wojewódzkiego lekarza weterynarii (art. 28 ust. 3).

Różnica wobec decyzji administracyjnej jest praktyczna, nie tylko nazewnicza. Aktu prawa miejscowego nikt nie doręcza pojedynczemu hodowcy – ogłasza się go w dzienniku urzędowym województwa i obowiązuje każdego na wskazanym terenie, od dnia wejścia w życie. Powiatowy lekarz weterynarii uchyla wydane rozporządzenie niezwłocznie po spełnieniu warunków określonych w art. 68 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2016/429 (art. 27 ust. 7 ustawy).

Gdzie sprawdzić, czy Twoje gospodarstwo jest w obszarze

Tekst rozporządzenia z opisem granic obszaru zapowietrzonego i zagrożonego publikuje dziennik urzędowy województwa, a komunikaty o ogniskach i wyznaczonych wokół nich obszarach wydaje Główny Inspektorat Weterynarii. Rozporządzenie organu bywa zmieniane i uchylane w trakcie trwania ograniczeń, więc przed każdym transportem sprawdzaj wersję obowiązującą w danym dniu.

Sposób oznakowania obszaru określa rozporządzenie organu, który go wyznaczył (art. 27 ust. 2 pkt 1 ustawy o zdrowiu zwierząt). Tablice na granicy obszaru nie są obowiązkiem, który prawo nakłada wprost na hodowcę – oznakowanie własnego gospodarstwa to odrębna sprawa, którą załatwiają tablice ostrzegawcze przy wejściu do budynku inwentarskiego.

Co obowiązuje w każdym gospodarstwie w obszarze, także zdrowym

Na obszarze zapowietrzonym środki z art. 25 obowiązują każdy zakład, w którym utrzymywane są zwierzęta należące do gatunków umieszczonych w wykazie, a art. 40 nakazuje stosować te same środki na obszarze zagrożonym. Wielkość stada nie ma tu znaczenia i nie ma go również to, czy gospodarstwo cokolwiek sprzedaje. Środki obejmują zakłady inne niż ten, w którym potwierdzono chorobę, a gospodarstwa bez zwierząt z gatunków umieszczonych w wykazie nie są ich adresatem.

Na obszarze zagrożonym właściwy organ nakazuje niezwłocznie zastosować te same środki, które obowiązują na obszarze zapowietrzonym – art. 40 odsyła wprost do art. 25. Katalog z art. 25 ust. 1 obejmuje siedem punktów.

  1. Trzymanie zwierząt utrzymywanych w zakładzie oddzielnie od zwierząt dzikich (lit. a).

  2. Dodatkowy nadzór, w tym niezwłoczne zgłaszanie wzrostu upadkowości (lit. b).

  3. Dezynsekcja, deratyzacja i zwalczanie innych wektorów w zakładzie i jego okolicy, w stosownych przypadkach (lit. c).

  4. Zastosowanie odpowiednich środków dezynfekujących przy wejściach i wyjściach z zakładu (lit. d).

  5. Środki bioasekuracji dla osób wchodzących do zakładu i dla środków transportu (lit. e).

  6. Prowadzenie ewidencji wszystkich osób odwiedzających zakład (lit. f).

  7. Unieszkodliwianie zwłok zwierząt (lit. g).

Dwa punkty z tej listy, dezynfekcję przy wejściach i ewidencję odwiedzających, sprawdza się na miejscu w kilka minut. To one najszybciej pokazują, jak gospodarstwo wygląda w oczach organu, bo wizytacja urzędowego lekarza weterynarii obejmuje weryfikację właśnie tych środków.

Środki dezynfekcyjne przy wejściach i wyjściach

Rozporządzenie wymaga zastosowania odpowiednich środków dezynfekcyjnych przy wejściach i wyjściach z zakładu (art. 25 ust. 1 lit. d) – mata dezynfekcyjna jest najczęstszym sposobem spełnienia tego wymogu, a szczegóły potrafi doprecyzować rozporządzenie powiatowego lekarza weterynarii. Osobny nakaz wykładania mat na drogach publicznych ustawa adresuje do zarządców dróg, nie do hodowcy (art. 27 ust. 2 pkt 15 lit. c).

W praktyce chodzi o maty dezynfekcyjne przy wejściach do budynków utrzymywane w stanie, w którym produkt biobójczy nadal działa, a przy nich o odzież i obuwie ochronne dla wchodzących do budynku oraz preparaty do dezynfekcji rąk. Mata wyschnięta albo zalana samą wodą nie spełnia wymogu z lit. d, choć fizycznie leży na swoim miejscu.

Ewidencja osób odwiedzających zakład

Rozporządzenie wymaga „prowadzenia ewidencji wszystkich osób odwiedzających zakład" (art. 25 ust. 1 lit. f). Obowiązek obejmuje każdą osobę wchodzącą na teren zakładu, więc mieszczą się w nim lekarz weterynarii, kierowca paszowy, serwisant sprzętu i sąsiad, który przyszedł po drabinę.

Ewidencja to zarazem dokument, po który organ sięga najwcześniej, bo wizytacja obejmuje kontrolę dokumentacji. Zapisy z okresu przed potwierdzeniem ogniska pomagają odtworzyć drogi kontaktu, a te po jego potwierdzeniu pokazują, czy w obszarze zapowietrzonym gospodarstwo faktycznie ograniczyło ruch osób.

Wizytacja urzędowego lekarza weterynarii

Wizytacja obejmuje kontrolę dokumentacji, weryfikację środków z art. 25, badanie kliniczne oraz – po zmianie wprowadzonej rozporządzeniem 2026/322 – pobranie próbek, „chyba że na podstawie odpowiednich dowodów naukowych badanie kliniczne jest wystarczające" (art. 26 ust. 2).

Wizytacja nie kończy się na protokole. Jej wyniki wchodzą później do przesłanek zezwolenia na przemieszczenie – na obszarze zagrożonym organ bierze je pod uwagę „o ile są one dostępne" (art. 43 ust. 5 lit. c), a na obszarze zapowietrzonym wizytacje z art. 26 obejmują co do zasady każdy zakład, w którym utrzymywane są zwierzęta należące do gatunków umieszczonych w wykazie. Gdy promień obszaru przekracza 3 km, organ może poprzestać na wizytacjach reprezentatywnej liczby zakładów (art. 26 ust. 5). Gospodarstwo, które nie ma czego pokazać podczas wizytacji, wchodzi w rozmowę o wywozie z gorszej pozycji.

Czego nie wolno – zakazy przemieszczania i wyjątki od nich

Zakazy w obszarze zapowietrzonym wynikają z art. 27 i załącznika VI, a art. 42 nakazuje stosować te same zakazy na obszarze zagrożonym.

Właściwy organ wprowadza zakaz wykonywania czynności, w tym przemieszczeń, „w obrębie, z oraz do obszaru zapowietrzonego" zgodnie z tabelą w załączniku VI (art. 27 ust. 1). Zakaz działa więc w obie strony, a nie tylko na wywóz. Nowa partia piskląt czy zakupione warchlaki wjeżdżają na teren obszaru objętego ograniczeniami na tych samych zasadach, na jakich zwierzęta go opuszczają.

Tabela w załączniku VI zakazuje przy grypie ptaków między innymi:

  • przemieszczania zwierząt z zakładów położonych na obszarze objętym ograniczeniami;

  • przemieszczania zwierząt do zakładów na tym obszarze;

  • odnowy populacji zwierząt łownych;

  • wystaw, targów, pokazów i innych zgromadzeń zwierząt.

Na obszarze zagrożonym właściwy organ stosuje zakazy, zwolnienia i odstępstwa dotyczące czynności, w tym przemieszczeń, z oraz do tego obszaru zgodnie z art. 27 (art. 42). Różnica między obszarem zapowietrzonym a zagrożonym nie polega zatem na tym, że w jednym coś wolno, a w drugim nie. Polega na katalogu odstępstw, po które organ może sięgnąć.

Co jest zwolnione z zakazów

Część towarów wychodzi spod zakazów wprost z mocy rozporządzenia. Artykuł 27 ust. 3 wymienia:

  • bezpieczne towary wskazane w części I załącznika VII;

  • produkty pochodzenia zwierzęcego po obróbce zmniejszającej ryzyko, zgodnie z załącznikiem VII;

  • produkty pozyskane przed okresem monitorowania określonym w załączniku II;

  • produkty pochodzące od zwierząt spoza obszaru objętego ograniczeniami;

  • produkty pochodne w rozumieniu rozporządzenia (UE) nr 142/2011;

  • żelatynę i kolagen.

Ta lista rozstrzyga częsty spór przy bramie. Ładunek, który już przeszedł obróbkę zmniejszającą ryzyko, nie jest tym samym co żywe zwierzę i nie wymaga takiej samej ścieżki jak ono.

Jak organ wydaje zezwolenie na przemieszczenie

Zezwolenie na przemieszczenie jest możliwe tylko wtedy, gdy ryzyko rozprzestrzenienia choroby jest znikome i spełnione są warunki ogólne z art. 43 ust. 2–7.

Na zasadzie odstępstwa od zakazów z art. 42 właściwy organ może udzielić zezwolenia na przemieszczanie zwierząt i produktów, jeśli „ryzyko rozprzestrzenienia się choroby kategorii A wskutek takiego przemieszczania jest znikome" oraz jeżeli spełnione są warunki ogólne z ust. 2–7 i sytuacja mieści się w odstępstwach z art. 44–54 albo zwierzęta i produkty pochodzą z zatwierdzonych kompartmentów (art. 43 ust. 1 w brzmieniu nadanym rozporządzeniem 2026/322). Dla obszaru zapowietrzonego analogiczną rolę pełni art. 28.

Warunek z art. 43

Co robi organ

Co robisz Ty

ust. 2 – trasa przewozu

wskazuje sposób przewozu i nadzoruje jego przebieg

jedziesz w pierwszej kolejności głównymi autostradami lub połączeniami kolejowymi, omijasz okolice innych zakładów, nie rozładowujesz i nie zatrzymujesz się do celu

ust. 3 i 4 – zakład przeznaczenia

wyznacza zakład przeznaczenia i sprawdza, czy zgadza się on przyjąć każdą przesyłkę

wywozisz wyłącznie tam, gdzie wskazał organ, nawet jeśli masz umowę z innym odbiorcą

ust. 5 – badania i wizytacje

opiera zezwolenie na badaniu klinicznym z korzystnym wynikiem, w stosownych przypadkach na badaniu laboratoryjnym oraz na wynikach wizytacji

udostępniasz stado do badania i utrzymujesz dokumentację, którą organ zweryfikuje

ust. 6 – rozdzielenie produktów

weryfikuje rozdzielenie ładunku

trzymasz produkty kwalifikujące się do wysyłki wyraźnie oddzielone od tych, które się nie kwalifikują

ust. 7 – bioasekuracja transportu

zapewnia dodatkowe środki bioasekuracji od załadunku do rozładunku

przygotowujesz środek transportu, dokumentujesz odkażanie i stosujesz się do instrukcji organu

Warunki wg rozporządzenia delegowanego (UE) 2020/687 w wersji skonsolidowanej z 12 maja 2026 r.; stan prawny na 7 września 2026 r.

Cztery warunki, które musisz spełnić przed wywozem

Zezwalając na przemieszczenie zwierząt z obszaru zagrożonego, organ opiera się na badaniu klinicznym z korzystnymi wynikami, w stosownych przypadkach na badaniu laboratoryjnym z korzystnymi wynikami oraz na wynikach wizytacji urzędowych lekarzy weterynarii, o ile są dostępne (art. 43 ust. 5). Na obszarze zapowietrzonym ten sam zestaw przesłanek uzupełniają wyniki wizytacji z art. 26, które co do zasady obejmują tam każdy zakład (art. 28 ust. 5), a przy promieniu obszaru przekraczającym 3 km organ może poprzestać na reprezentatywnej liczbie zakładów (art. 26 ust. 5).

Badanie laboratoryjne organ zleca w stosownych przypadkach – regułą jest badanie kliniczne z korzystnymi wynikami (art. 43 ust. 5 lit. a i b). To rozróżnienie oszczędza nerwów, bo w poradnikach krąży twierdzenie, że każdy wywóz wymaga próbek i wyniku z laboratorium. Czwartym warunkiem, o którym łatwo zapomnieć przy załadunku, jest wyraźne oddzielenie produktów kwalifikujących się do wysłania poza obszar objęty ograniczeniami od tych, które się nie kwalifikują (art. 43 ust. 6).

Trasa, plombowanie i zakład przeznaczenia

Przewóz odbywa się w pierwszej kolejności głównymi autostradami lub połączeniami kolejowymi, z ominięciem okolic innych zakładów i bez rozładunku ani postoju aż do rozładunku w zakładzie przeznaczenia, który wyznacza organ właściwy dla zakładu pochodzenia i który musi wyrazić zgodę na przyjęcie przesyłki (art. 43 ust. 2–4). Organ zapewnia przy tym dodatkowe środki bioasekuracji od momentu załadunku, przez cały transport, aż do rozładunku (art. 43 ust. 7).

Plombowanie środka transportu przy załadunku przez organ lub pod jego nadzorem przewidziano przy uboju (art. 29 ust. 2 lit. a), przy przemieszczaniu piskląt i drobiu odchowanego (art. 30, art. 46 ust. 1 lit. a ppkt (iii)) oraz przy jajach wylęgowych (art. 31 ust. 2 lit. c). Nie jest to więc reguła obowiązująca przy każdym zezwoleniu, tylko element konkretnych odstępstw.

Żywy drób, pisklęta i jaja wylęgowe – co realnie da się wywieźć

Dla żywego drobiu odstępstwa są wąskie i imienne – ubój, pisklęta jednodniowe, drób odchowany do rozpoczęcia nieśności oraz jaja wylęgowe.

Ubój z obszaru zapowietrzonego reguluje art. 29, a z obszaru zagrożonego art. 44. Pisklęta jednodniowe i drób odchowany obejmują art. 30 i art. 46, jaja wylęgowe art. 31 i art. 47. Poza tym katalogiem żywy drób nie opuszcza obszaru objętego ograniczeniami, a droga od pytania do rozładunku wygląda tak samo w każdym z tych przypadków.

  1. Organ ocenia, czy ryzyko rozprzestrzenienia choroby jest znikome i czy sytuacja mieści się w katalogu odstępstw – z art. 29–38 dla obszaru zapowietrzonego (art. 28) i z art. 44–54 dla obszaru zagrożonego (art. 43 ust. 1).

  2. Zwierzęta przechodzą badanie kliniczne z korzystnym wynikiem, a w stosownych przypadkach także badanie laboratoryjne (art. 43 ust. 5).

  3. Organ wyznacza zakład przeznaczenia i potwierdza, że przyjmie on przesyłkę (art. 43 ust. 3 i 4).

  4. Przy uboju, pisklętach, drobiu odchowanym i jajach wylęgowych środek transportu jest plombowany przy załadunku przez organ lub pod jego nadzorem (art. 29 ust. 2 lit. a, art. 30, art. 31 ust. 2 lit. c, art. 46 ust. 1 lit. a ppkt (iii)).

  5. Przewóz idzie bez rozładunku i postoju, głównymi autostradami lub połączeniami kolejowymi (art. 43 ust. 2).

  6. Po rozładunku ptaki zostają w zakładzie przeznaczenia przez co najmniej 21 dni, przy pisklętach jednodniowych, jeżeli przemieszczenie wyszło poza obszar objęty ograniczeniami (art. 30, art. 46 ust. 1 lit. a ppkt (ii)), a przy drobiu odchowanym z obszaru zagrożonego bez tego zastrzeżenia (art. 46 ust. 2 lit. c).

  7. Środek transportu jest oczyszczany i dezynfekowany niezwłocznie po transporcie, a czynność ta zostaje udokumentowana (art. 24).

Ubój – dokąd wolno odwieźć ptaki

Rzeźnia ma być położona możliwie najbliżej zakładu pochodzenia na obszarze zapowietrzonym. Jeżeli tam nie ma takiej możliwości – na obszarze zagrożonym, a w ostateczności możliwie najbliżej obszaru objętego ograniczeniami. Środek transportu jest plombowany przy załadunku przez organ lub pod jego nadzorem, a ptaki są utrzymywane i poddawane ubojowi oddzielnie od pozostałych, w miarę możliwości pod koniec dnia roboczego (art. 29 ust. 1 i 2).

Przy uboju zwierząt z obszaru zagrożonego rzeźnię wskazuje się jak najbliżej zakładu pochodzenia, na obszarze objętym ograniczeniami, a poza nim dopiero po ocenie ryzyka. Mięso pozyskane od tych zwierząt podlega środkom określonym w art. 49 (art. 44 ust. 1 i 2), więc ubój nie zamyka sprawy – produkt rusza dalej własną ścieżką.

Zasada 21 dni w zakładzie przeznaczenia

Jeżeli przemieszczenie następuje poza obszar objęty ograniczeniami, ptaki pozostają w zakładzie przeznaczenia przez co najmniej 21 dni (art. 30 ust. 1 lit. a ppkt (iii) i ust. 2 lit. d, art. 46 ust. 1 lit. a ppkt (ii)). Przy drobiu odchowanym do rozpoczęcia nieśności przemieszczanym z obszaru zagrożonego art. 46 ust. 2 lit. c nakazuje te same 21 dni bez zastrzeżenia o wyjściu poza obszar objęty ograniczeniami. Ten warunek dotyczy odbiorcy, a nie tylko wysyłającego, dlatego przy pisklętach jednodniowych ustala się go przed transportem, nie po nim.

Przy drobiu odchowanym do rozpoczęcia nieśności dochodzą kolejne wymogi z art. 30 ust. 2 – brak innych zwierząt z gatunków umieszczonych w wykazie w zakładzie przeznaczenia, plombowanie środka transportu i nadzór urzędowy. Jaja wylęgowe z obszaru zapowietrzonego wymagają badania klinicznego i laboratoryjnego stad rodzicielskich z korzystnym wynikiem, odkażenia jaj i ich opakowań przed wysyłką oraz transportu w środkach zaplombowanych przez organ (art. 31 ust. 2). Z obszaru zagrożonego jaja wylęgowe wychodzą, gdy „jaja wylęgowe i ich opakowania są przed wysyłką odkażane i można zapewnić identyfikację pochodzenia tych jaj" (art. 47 ust. 2).

Mięso i jaja konsumpcyjne wychodzą na innych warunkach niż zwierzęta

Produkty opuszczają obszar na warunkach właściwych dla produktu – świeże mięso drobiowe i jaja konsumpcyjne mają własne przepisy, inne niż żywe zwierzęta.

To rozróżnienie ginie w większości poradników, które kończą temat na zdaniu „bez zgody powiatowego lekarza weterynarii nie wolno nic". Zwierzęta, mięso, jaja i obornik idą osobnymi ścieżkami, a każda z nich ma własną jednostkę redakcyjną w rozporządzeniu.

Co wywozisz

Obszar zapowietrzony

Obszar zagrożony

Żywy drób

tylko odstępstwa imienne, przede wszystkim ubój (art. 29)

ubój wg art. 44, mięso dalej podlega art. 49

Pisklęta jednodniowe i drób odchowany

art. 30 – plombowanie, 21 dni w zakładzie przeznaczenia poza obszarem

art. 46 – przy pisklętach jednodniowych nadzór urzędowy, plombowanie i 21 dni w zakładzie przeznaczenia, jeżeli przemieszczenie wychodzi poza obszar objęty ograniczeniami; przy drobiu odchowanym nadzór urzędowy i 21 dni bez tego zastrzeżenia

Jaja wylęgowe

art. 31 ust. 2 – badania stad rodzicielskich, odkażanie jaj i opakowań, transport plombowany

art. 47 ust. 2 – odkażanie przed wysyłką i identyfikacja pochodzenia

Jaja do spożycia przez ludzi

art. 34 – zakład pakowania albo zakład produktów jajecznych

art. 50 – zakład pakowania w tym samym państwie albo zakład produktów jajecznych

Świeże mięso drobiowe

art. 33 ust. 1 lit. b – oznakowanie wg załącznika IX pkt 1, bez wysyłki do innego państwa członkowskiego

art. 49 ust. 1 lit. b

Obornik i ściółka

art. 35 – składowisko po obróbce z załącznika IV sekcja C albo po przetworzeniu wg rozporządzenia 1069/2009

art. 51 – składowisko na tym samym obszarze zagrożonym bez przetwarzania za zezwoleniem, w kraju po przetworzeniu albo zakład zatwierdzony wg 1069/2009

Każda pozycja wymaga zezwolenia właściwego organu na warunkach ogólnych z art. 43 ust. 2–7, a na obszarze zapowietrzonym z art. 28. Zestawienie wg rozporządzenia delegowanego (UE) 2020/687 w wersji skonsolidowanej z 12 maja 2026 r.; stan prawny na 7 września 2026 r.

Świeże mięso drobiowe

Z obszaru zagrożonego świeże mięso pozyskane z drobiu objęte jest art. 49 ust. 1 lit. b. Z obszaru zapowietrzonego wymaga dodatkowo oznakowania zgodnie z załącznikiem IX pkt 1 od momentu pozyskania w rzeźni i nie może być przeznaczone dla innego państwa członkowskiego (art. 33 ust. 1 lit. b).

Alternatywną drogą pozostaje przemieszczenie świeżego mięsa do zakładów przetwórczych w celu poddania go jednemu z procesów obróbki zmniejszającej ryzyko z części I załącznika VII (art. 49 ust. 1 lit. a). Wybór między tymi ścieżkami przesądza o tym, na jaki rynek trafi partia, dlatego ustala się go przed ubojem, a nie po nim.

Jaja do spożycia przez ludzi

Jaja do spożycia przez ludzi mogą trafić do zakładu pakowania w tym samym państwie członkowskim, jeżeli są pakowane w opakowania jednorazowego użytku albo takie, które można oczyścić i odkazić, albo do zakładu wytwarzającego produkty jajeczne, w którym zostaną poddane obróbce zgodnie z rozdziałem XI załącznika II do rozporządzenia (WE) nr 852/2004 (art. 34 i art. 50).

Dla gospodarstwa w obszarze zagrożonym oznacza to konkretną zmianę logistyki. Opakowanie wielokrotnego użytku, które krąży między fermą a pakowalnią, wchodzi do gry tylko wtedy, gdy da się je oczyścić i odkazić.

Hodowca świń – obszar wokół ogniska to nie to samo co strefy ASF

Przy afrykańskim pomorze świń działają równolegle dwa reżimy – obszar zapowietrzony i zagrożony wokół ogniska oraz obszary objęte ograniczeniami I, II i III.

Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2023/594 wprowadza podejście oparte na regionalizacji, „które należy stosować oprócz środków zwalczania chorób ustanowionych w rozporządzeniu delegowanym (UE) 2020/687". Obszary objęte ograniczeniami I, II i III to co innego niż obszar zapowietrzony i zagrożony wyznaczany doraźnie wokół ogniska. Potoczne nazwy kolorowe, czyli strefa żółta, czerwona czy niebieska, pochodzą z wcześniejszego stanu prawnego i nie są nazwami z obowiązujących przepisów.

Cecha

Obszar zapowietrzony i zagrożony (2020/687)

Obszary objęte ograniczeniami I, II i III (2023/594)

Kiedy powstaje

niezwłocznie po potwierdzeniu ogniska, wokół zakładu dotkniętego chorobą (art. 21 ust. 1)

w ramach regionalizacji stosowanej oprócz środków z rozporządzenia 2020/687 (motyw 5)

Zasięg

promień co najmniej 3 km i co najmniej 10 km od ogniska (załącznik V)

całe regiony wskazane w wykazie

Jak długo

minima z załączników X i XI, liczone od zakończenia wstępnego oczyszczania i dezynfekcji

dłuższy czas; wykaz w załączniku I podlega aktualizacjom

Kto wprowadza w Polsce

powiatowy lekarz weterynarii rozporządzeniem będącym aktem prawa miejscowego (art. 27 ust. 1 ustawy)

wykaz obszarów ustalany na poziomie Unii w załączniku I do rozporządzenia 2023/594

Oba reżimy potrafią obowiązywać jednocześnie w tym samym gospodarstwie, dlatego chlewnia leżąca w obszarze objętym ograniczeniami II po potwierdzeniu ogniska w sąsiedztwie trafia dodatkowo w obszar zapowietrzony albo zagrożony. W 2026 r. Główny Lekarz Weterynarii potwierdził siedem ognisk afrykańskiego pomoru świń u świń. Dwa ostatnie, o numerach 2026/6 i 2026/7, stwierdzono w gospodarstwach w powiecie golubsko-dobrzyńskim i w powiecie słupskim, na podstawie wyników badań z 21 i 22 sierpnia 2026 r. (komunikat Głównego Lekarza Weterynarii z 24 sierpnia 2026 r., stan na 7 września 2026 r.).

Obornik, ściółka, pasza i słoma

Obornik i ściółka z obszaru zapowietrzonego trafiają na składowisko wyłącznie po obróbce zgodnie z załącznikiem IV sekcja C pkt 1 lit. a ppkt (i) albo po przetworzeniu wg art. 13 lit. c rozporządzenia (WE) nr 1069/2009 (art. 35). Z obszaru zagrożonego rozporządzenie dopuszcza trzy drogi – składowisko na tym samym obszarze zagrożonym bez przetwarzania za zezwoleniem organu, składowisko w kraju po przetworzeniu albo zatwierdzony zakład w rozumieniu rozporządzenia 1069/2009 (art. 51).

Materiał paszowy pochodzenia roślinnego i słomę obejmują odrębne przepisy – art. 36 dla obszaru zapowietrzonego i art. 52 dla obszaru zagrożonego. Zakaz wywożenia i rozrzucania obornika bez zezwolenia jest najczęstszym zdaniem w rozporządzeniach powiatowych lekarzy weterynarii, więc pryzma czekająca na wywiezienie w środku sezonu bywa pierwszym realnym problemem gospodarstwa w obszarze.

Ile trwają ograniczenia i co je znosi

Minimalny czas środków liczy się od zakończenia wstępnego oczyszczania i dezynfekcji w ognisku – przy grypie ptaków 21 dni i 30 dni, przy afrykańskim pomorze świń 15 i 30 dni.

Choroba

Obszar zapowietrzony

Dodatkowy okres środków nadzoru

Obszar zagrożony

Wysoce zjadliwa grypa ptaków

co najmniej 21 dni

9 dni

co najmniej 30 dni

Afrykański pomór świń

co najmniej 15 dni

15 dni

co najmniej 30 dni

Zakażenie wirusem rzekomego pomoru drobiu

co najmniej 21 dni

9 dni

co najmniej 30 dni

Okresy wg załączników X i XI do rozporządzenia delegowanego (UE) 2020/687 w wersji skonsolidowanej z 12 maja 2026 r.; stan prawny na 7 września 2026 r.

Minimalny czas środków na obszarze zapowietrzonym wynosi przy grypie ptaków 21 dni, a przy afrykańskim pomorze świń 15 dni, liczone od dnia zakończenia wstępnego oczyszczania i dezynfekcji w ognisku; po ich zniesieniu przez kolejno 9 i 15 dni obowiązują tam środki nadzoru właściwe dla obszaru zagrożonego (załącznik X). Na obszarze zagrożonym minimalny czas to 30 dni przy obu chorobach (załącznik XI).

To są minima, nie terminy gwarantowane. Organ znosi środki dopiero wtedy, gdy upłynął czas z załącznika, a badania w zakładach obszaru dały korzystne wyniki (art. 39 ust. 1). Środki na obszarze zagrożonym można znieść dopiero po przeprowadzeniu w zakładzie dotkniętym chorobą końcowego oczyszczania i dezynfekcji zgodnie z sekcjami A i C załącznika IV, przy użyciu produktów biobójczych niszczących dany czynnik chorobotwórczy (art. 55 ust. 1 lit. d). Rozróżnienie ma praktyczne znaczenie, bo zegar rusza od dezynfekcji wstępnej, a końcowa domyka całą procedurę.

Gdy ograniczenia ciągną się dłużej niż przewiduje załącznik

Jeżeli zakazy utrzymują się „przez okres znacznie dłuższy niż okres wyznaczony w załączniku XI", organ może wyjątkowo zezwolić na przemieszczenia poza art. 28 i 43 – na uzasadniony wniosek podmiotu, po ocenie ryzyka, przy zaostrzonej bioasekuracji i pozytywnych wynikach badań (art. 56 ust. 1 w brzmieniu nadanym rozporządzeniem 2026/322). To ścieżka dla gospodarstw, które utknęły w obszarze zagrożonym z pełnym kurnikiem albo chlewnią.

Osobną sprawą pozostaje to, co dzieje się w samym ognisku – okres monitorowania i warunki ponownego zasiedlenia rozstrzygają inne przepisy tego samego rozporządzenia i ten tekst ich nie obejmuje.

Bioasekuracja, od której zależy Twoje zezwolenie

Bioasekuracja przestaje być formalnością w dniu, w którym gospodarstwo trafia do obszaru objętego ograniczeniami, bo organ ocenia ryzyko po tym, co widzi na miejscu. Wizytacja na obszarze zapowietrzonym (art. 26) i przesłanki zezwolenia na obszarze zagrożonym (art. 43 ust. 5) opierają się na tym samym stanie zakładu, więc wyposażenie kupowane po złożeniu wniosku jest już spóźnione.

Zezwolenie na przemieszczenie opiera się na badaniach i wizytacjach, a te sprawdzają stan faktyczny zakładu. Poniżej mapa przepisów na wyposażenie, którym te przepisy się realizuje.

Cały ten sprzęt zebraliśmy w jednym miejscu – kategoria Ptasia Grypa – około 150 produktów obejmuje maty, preparaty, odzież i oznakowanie, którymi wyposaża się gospodarstwo przed sezonem, a nie w dniu ogłoszenia obszaru zapowietrzonego.

Dezynfekcja środków transportu i dokumentacja

Środki transportu są oczyszczane i dezynfekowane niezwłocznie po każdym transporcie, z wykorzystaniem odpowiednich produktów biobójczych, zgodnie z instrukcjami organu, a czynności te muszą być stosownie dokumentowane (art. 24 ust. 1 lit. b i ust. 2). Słowo „odpowiednich" ma tu twarde znaczenie – preparat musi mieć pozwolenie i figurować w wykazie produktów biobójczych prowadzonym przez Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.

Matę przejazdową dobiera się do obwodu największego koła pojazdu, bo koło ma wykonać na macie pełny obrót. Do samochodu paszowego typu TIR odpowiada mata 400×120, a do ciągnika i kombajnu 600×120, co bywa mylące, ponieważ największe koła ma maszyna rolnicza, nie ciężarówka. Szerzej opisujemy to w poradniku o tym, jak dobrać matę przejazdową do obwodu koła.

Zgodnie z instrukcją producenta mat pierwsze nasączenie zużywa około 1,7 l roztworu na 1 m² powierzchni maty, kolejne napełnienie około 55 % pierwszego, a roztwór uzupełnia się co 3–4 dni, zależnie od temperatury i obciążenia ruchem. Virkon S rozrabia się w proporcji 100 g na 10 l wody. Szczegółową procedurę opisaliśmy w tekście o tym, jak nasączać i utrzymywać matę dezynfekcyjną – w obszarze objętym ograniczeniami to właśnie utrzymanie maty, a nie sama jej obecność przy wejściu, przesądza o ocenie organu.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o obszar zapowietrzony i zagrożony

Co oznacza obszar zapowietrzony?

Obszar zapowietrzony to teren wokół zakładu, w którym urzędowo potwierdzono ognisko choroby kategorii A – przy grypie ptaków i afrykańskim pomorze świń o promieniu co najmniej 3 km od ogniska (załącznik V do rozporządzenia delegowanego (UE) 2020/687). Obowiązują w nim najostrzejsze środki – zakazy przemieszczania z załącznika VI oraz obowiązki bioasekuracyjne z art. 25, dotyczące każdego zakładu utrzymującego zwierzęta należące do gatunków umieszczonych w wykazie, także zdrowego.

Czym różni się obszar zagrożony od zapowietrzonego?

Obszar zagrożony jest szerszy – przy grypie ptaków i afrykańskim pomorze świń ma promień co najmniej 10 km od ogniska – i obowiązuje w nim dłużej, bo co najmniej 30 dni, wobec 21 dni na obszarze zapowietrzonym przy grypie ptaków. Obowiązki bioasekuracyjne są te same, bo art. 40 nakazuje stosować na obszarze zagrożonym środki z art. 25. Różnica dotyczy głównie odstępstw – dla obszaru zagrożonego przewidziano ich więcej (art. 44–54) niż dla zapowietrzonego (art. 29–38).

Czy mogę wywieźć drób do ubojni, będąc w obszarze zapowietrzonym?

Tylko za zezwoleniem właściwego organu i na warunkach z art. 29. Rzeźnia ma być położona możliwie najbliżej zakładu pochodzenia na obszarze zapowietrzonym; jeżeli tam nie ma takiej możliwości – na obszarze zagrożonym, a w ostateczności możliwie najbliżej obszaru objętego ograniczeniami. Środek transportu jest plombowany przy załadunku przez organ lub pod jego nadzorem, a ptaki są utrzymywane i poddawane ubojowi oddzielnie od pozostałych, w miarę możliwości pod koniec dnia roboczego.

Czy jaja i mięso z gospodarstwa w obszarze objętym ograniczeniami trafiają na rynek?

Tak, ale na własnych warunkach, innych niż żywe zwierzęta. Jaja do spożycia przez ludzi mogą trafić do zakładu pakowania w tym samym państwie, pod warunkiem pakowania w opakowania jednorazowe albo takie, które można oczyścić i odkazić, albo do zakładu wytwarzającego produkty jajeczne (art. 34 i 50). Świeże mięso drobiowe z obszaru zagrożonego objęte jest art. 49 ust. 1 lit. b, a z obszaru zapowietrzonego wymaga dodatkowo oznakowania z załącznika IX i nie może być przeznaczone dla innego państwa członkowskiego (art. 33 ust. 1 lit. b). Każde takie przemieszczenie wymaga zezwolenia organu.

Czy hodowla przydomowa też podlega ograniczeniom obszaru?

Tak. Środki z art. 25 obowiązują w każdym zakładzie, w którym utrzymywane są zwierzęta należące do gatunków umieszczonych w wykazie, innym niż zakład, w którym potwierdzono chorobę, niezależnie od wielkości stada i od tego, czy gospodarstwo cokolwiek sprzedaje. Rozporządzenie przewiduje wąski wyjątek od samego ustanawiania obszaru – właściwy organ może po ocenie ryzyka odstąpić od jego wyznaczenia, gdy ogniskiem jest między innymi zakład utrzymujący do 50 ptaków żyjących w niewoli bez kontaktu z drobiem (art. 21 ust. 3 lit. g). To wyjątek dotyczący ogniska, a nie zwolnienie sąsiadów z obowiązków.

Jak długo obowiązuje obszar zapowietrzony?

Przy wysoce zjadliwej grypie ptaków środki na obszarze zapowietrzonym trwają co najmniej 21 dni, liczone od dnia zakończenia wstępnego oczyszczania i dezynfekcji w ognisku, a po ich zniesieniu przez kolejne 9 dni obowiązują tam środki nadzoru właściwe dla obszaru zagrożonego. Przy afrykańskim pomorze świń jest to 15 dni plus 15 dni. To są minima – organ znosi środki dopiero wtedy, gdy badania w zakładach obszaru dały korzystne wyniki.

Czy strefy ASF I, II i III to to samo co obszar zapowietrzony?

Nie. Obszary objęte ograniczeniami I, II i III wynikają z regionalizacji ustanowionej rozporządzeniem wykonawczym (UE) 2023/594 i obejmują całe regiony na dłuższy czas. Obszar zapowietrzony i zagrożony wyznacza się doraźnie wokół konkretnego ogniska na podstawie rozporządzenia 2020/687. Oba reżimy potrafią obowiązywać jednocześnie w tym samym gospodarstwie. Potoczne nazwy kolorowe pochodzą z wcześniejszego stanu prawnego i nie są nazwami z obowiązujących przepisów.

Źródła

Stan prawny na 7 września 2026 r. Wszystkie akty sprawdzono w wersjach obowiązujących w tym dniu.

  • Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2020/687 z 17 grudnia 2019 r. uzupełniające rozporządzenie (UE) 2016/429 w odniesieniu do przepisów dotyczących zapobiegania niektórym chorobom umieszczonym w wykazie oraz ich zwalczania, wersja skonsolidowana z 12 maja 2026 r. – eur-lex.europa.eu, dostęp 7 września 2026 r.

  • Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2026/322 z 12 lutego 2026 r. zmieniające rozporządzenie delegowane (UE) 2020/687 (m.in. obszary buforowe w art. 21 ust. 1 lit. c) – eur-lex.europa.eu, dostęp 7 września 2026 r.

  • Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2023/594 ustanawiające środki szczególne w zwalczaniu afrykańskiego pomoru świń – eur-lex.europa.eu, dostęp 7 września 2026 r.

  • Ustawa z 21 listopada 2025 r. o zdrowiu zwierząt (Dz.U. 2025 poz. 1795), art. 27 i 28 – dziennikustaw.gov.pl/DU/2025/1795, dostęp 7 września 2026 r.

  • Główny Inspektorat Weterynarii, „Likwidacja ogniska grypy ptaków" – wetgiw.gov.pl, dostęp 7 września 2026 r.

  • Główny Inspektorat Weterynarii, „Zasady ochrony drobiu przed grypą ptaków" – wetgiw.gov.pl, dostęp 7 września 2026 r.

  • Główny Lekarz Weterynarii, komunikaty o ogniskach afrykańskiego pomoru świń u świń w 2026 r., w tym komunikat z 24 sierpnia 2026 r. o ogniskach 2026/6 i 2026/7 – wetgiw.gov.pl/main/komunikaty, dostęp 7 września 2026 r.

  • Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych – wykaz produktów biobójczych – gov.pl/web/urpl, dostęp 7 września 2026 r.

O autorze: Zespół Dezenfex.pl – polski producent mat dezynfekcyjnych i dostawca preparatów bioasekuracyjnych dla hodowców drobiu i trzody chlewnej, działający w całym kraju.

Kontakt – biuro@dezenfex.pl · tel. 739 301 301 · kategoria Ptasia Grypa.